Schrijver Denker Dromer Twijfelaar

Ik twijfel, dus ik ben

11 maart 2021

Ik ben op de goede weg. Want Aristoteles zei het al: "Twijfel is het begin van wijsheid".
Tijdens mijn fietsen heb ik alle tijd en ruimte om te mijmeren, te twijfelen, na te denken. Pas geleden, op de fiets richting Den Haag, was de vraag der vragen naar binnen geslopen, 'hoe weet ik eigenlijk dat ik besta?' Oh ja, om jullie voor te zijn, de twijfel is er maar de wijsheid nog lang niet.


Besta ik wel? Zit ik in een droom of ben ik een figuur in één of ander complex computerspel van een andere levensvorm? Hoe kun je iets zeker weten? Volgens mij hebben we allemaal wel eens van dat soort gedachten gehad. Wees gerust, de vraag: 'Wat kan ik weten?' houdt filosofen en andere denkers al eeuwenlang bezig. 

Descartes, de vader van de moderne filosofie, stelde dat je aan alles moet twijfelen totdat je een onbetwijfelbare waarheid vindt. Zo kan je er niet van uitgaan dat wat je waarneemt, ook daadwerkelijk de waarheid is. Voor hetzelfde geld, wordt je iets voorgespiegeld. Virtual reality avant la lettre, zeg maar. 
Dit is niet zo heel moeilijk voor te stellen. Kijk alleen maar eens in deze verkiezingstijd naar de politiek. Elke partij heeft zo zijn eigen versie van de waarheid en blik op de wereld.
Maar goed, even nog terug naar Descartes.  Uit zijn deze opvatting volgt dan natuurlijk ook de vraag of je zelf wel bestaat. Descartes meende dat dat het geval moest zijn, omdat - en ik ga even kort door de bocht - je moet kunnen denken om te kunnen twijfelen. Omdat denken niet zonder het 'zijn' kan, moet je dus wel bestaan. En uit deze argumentatie volgt dan de, misschien wel meest bekende uitspraak uit de filosofie: Cogito ergo sum. Ik denk, dus ik besta. 
Ik vind eigenlijk dat het 'ik twijlfel, dus ik besta' had moeten zijn, maar wie ben ik?

Je kunt nog een stap verder gaan en bedenken dat we helemaal niet bestaan. Je komt dan in de wereld dat we alleen maar hersenen in een vat zijn, aangesloten op een soort supercomputer. Dan hebben we het over virtual realty op een heel ander level. Over dit beroemde gedachte-experiment van de Amerikaanse filosoof Hilary Putman vind je een heel leuk en toegankelijk filmpje op Youtube. Echt de moeite waard.

Waarom dit soort gedachten op de fiets? Ik hoor het je denken. Dat zit zo. Ik twijfelde al een tijdje over de titel van het boek dat ik wil gaan schrijven. Herstel, ga schrijven, nu even geen twijfel. Ik twijfelde tussen 'Ik fiets, dus ik besta' en 'ik fiets, dus ik ben'. Allebei een eerbiedige knipoog naar Descartes, de grondlegger van de methodische twijfel. 
In dit soort situaties vind ik het fijn om feedback te kunnen vragen aan mijn dierbare Café Kale filosofeer-vrienden. Daar kwam een voorkeur uit voor 'ik fiets, dus ik ben'. Ook omdat het schrijftechnisch interessante mogelijkheden biedt. Allerlei suggesties vlogen me direct om de oren. 

Dus weg met de twijfel. De definitieve werktitel is voorlopig ik fiets, dus ik ben. En dan nu schrijven, schrijven, schrijven.

Terug naar overzicht

Ik denk dus ik besta

René Descartes